Vraagstuk

Netcongestie

Het stroomnet raakt vol. Nieuwe aansluitingen komen op een wachtlijst, terwijl woningen, vervoer en industrie juist elektrificeren. Waar zit de krapte, wat komt er nog bij, en waar botst dat met woningbouw en nieuwe bedrijvigheid?

Ook bekend alsvol stroomnettransportschaarstenetcapaciteitwachtrij netaansluiting

Dekking

36 beschikbaar
2 in ontwikkeling
1 nog geen bron

Het elektriciteitsnet is gebouwd voor stroom die van een paar grote centrales naar veel kleine afnemers loopt. Dat patroon verandert aan twee kanten tegelijk. Woningen, auto's en fabrieken stappen over van gas en brandstof op stroom, en daken, weilanden en windparken leveren stroom terug op plekken waar het net daar niet op berekend is. Waar de vraag of het aanbod de capaciteit van een station overstijgt, kondigt de netbeheerder congestie af en komen nieuwe aanvragen op een wachtlijst.

Wie beleid maakt of onderzoek doet, wil weten waar dat speelt, wat er nog aan vraag en aanbod bij komt, en welke plannen erdoor vastlopen.

Figuur 1 · kaartWaar het net vol is voor afnameTransportcapaciteit per voedingsgebied, stand van de laatste publicatie. Stations en verbindingen van het landelijke net erover.

met account

Bron: capaciteitskaart netbeheerders (Netbeheer Nederland via Centraal Dataloket) · OpenStreetMap, ODbL

Figuur 2 · grafiekAfname piekt op de winteravondLandelijke belasting per kwartier, de laatste volle week (GW).

Bron: Energy-Charts (Fraunhofer ISE), biedzone NL

Kaartblad 01

Waar is het net vol, en voor wie?

Congestie is geen eigenschap van een gemeente of een straat, maar van het gebied dat één station² bedient¹. Het net kan er vol zijn voor afname, voor invoeding, of voor allebei: een gebied waar geen zonnepark meer bij kan, kan nog ruimte hebben voor een nieuwe wijk, en andersom.

Krapte is er niet het hele jaar. Afname piekt op koude winteravonden, invoeding op zonnige middagen. Het landelijke verloop van vraag en opwek⁴ geeft dat ritme.

Om gebieden te vergelijken en op te tellen heb je de bestuurlijke indeling⁵ nodig.

Figuur 3 · kaartHet gasverbruik van nu is de stroomvraag van straksGemiddeld jaarverbruik gas per aansluiting, per gemeente. Enexis-gebied ontbreekt.

< 900 m³
900 – 1.200
1.200 – 1.500
> 1.500 m³ per aansluiting
geen cijfer (Enexis-gebied)

Bron: kleinverbruikgegevens Liander, Stedin, Coteq, Westland Infra, Rendo · CBS gemeentegrenzen

Kaartblad 02

Wat vraagt de elektrificatie van gebouwen en vervoer?

Een woning die van het gas gaat, vraagt meer stroom, en vooral op het moment dat de buren⁸ dat ook doen. Hoeveel meer hangt af van het gebouw⁶: groot, oud en slecht geïsoleerd vraagt een zwaardere warmtepomp⁷ dan klein, nieuw en goed geïsoleerd.

Elektrisch rijden legt de vraag op een andere plek en een ander moment: thuis in de avond, of onderweg bij een snellader¹¹.

Figuur 4 · kaartWind staat waar het waait, niet waar het stroom vraagtWindturbines (stip naar vermogen) over de voedingsgebieden die vol zijn voor invoeding.

met account

Bron: RIVM Atlas Leefomgeving · capaciteitskaart netbeheerders

Kaartblad 03

Waar komt stroom het net op?

Opwek uit zon en wind komt het net op waar ruimte is voor panelen en turbines, en dat is zelden waar de stroom gebruikt wordt. Grote projecten vragen een eigen aansluiting; panelen op daken leveren terug via de aansluiting van het gebouw.

Figuur 5 · grafiekVeel zon, weinig bufferTeruglevering als aandeel van het verbruik per provincie, tegenover het aandeel huishoudens in energiearmoede. Enexis-gebied ontbreekt.

Drenthe43,9%
Fryslân41,1%
Groningen38,4%
Zeeland36,3%
Flevoland32,9%
Gelderland31,7%
Overijssel25,9%
Utrecht22,3%
Noord-Holland19,3%
Zuid-Holland18,1%
Noord-Brabant14%
Limburg5,8%

waarde
huishoudens in energiearmoede

Bron: kleinverbruikgegevens netbeheerders · Monitor Energiearmoede CBS/TNO

Kaartblad 04

Wie raakt het einde van saldering?

Met salderen mag een huishouden¹⁷ teruggeleverde stroom wegstrepen tegen afgenomen stroom. Per 1 januari 2027 stopt dat. Wie veel teruglevert¹⁶ en overdag weinig zelf gebruikt, merkt dat het sterkst. Voor het net telt het ook: zonder saldering loont het om stroom zelf te gebruiken of op te slaan, en dat verschuift de piek.

Figuur 6 · kaartPlannen op een vol netWoningbouwplannen (cirkel naar aantal woningen) over de voedingsgebieden die vol zijn voor afname.

met account

Bron: planmonitoren van de provincies · capaciteitskaart netbeheerders

Kaartblad 05

Waar botst het met woningbouw?

Een nieuwe wijk heeft een aansluiting nodig op het moment van opleveren, en een netverzwaring duurt langer dan de bouw. Leg woningbouwplannen¹⁹ over de gebieden waar het net vol is voor afname¹⁸, en je ziet welke plannen risico lopen.

Figuur 7 · kaartUitgeefbare hectares naast een vol stationBedrijventerreinen met nog uitgeefbare ruimte (stip naar hectare) en de stations van het landelijke net.

met account

Bron: IBIS bedrijventerreinen (provincies) · OpenStreetMap, ODbL

Kaartblad 06

Waar landen de grootverbruikers?

Een fabriek die elektrificeert of een datacenter²² dat zich vestigt, vraagt in één keer het vermogen van een flinke wijk. Zulke aanvragen bepalen de wachtrij, en ze concentreren zich op bedrijventerreinen²¹ en bij stations.

Voetnoten

Bronnen bij dit vraagstuk

36 beschikbaar
2 in ontwikkeling
1 nog geen bron

01Waar is het net vol, en voor wie?9 van 9 beschikbaar

1Voedingsgebieden stroomnet↩
De eenheid waarin netbeheerders congestie afkondigen. Capaciteit voor afname en voor invoeding staan los van elkaar; de wachtrij laat zien hoeveel vraag er al ligt te wachten. De kleur van de kaart staat per postcode, het verloop van de wachtrij per publicatie.
postcode (beschikbaar)stand (beschikbaar)
beschikbaarmet account
2Hoogspanningsstations↩
Het knooppunt waar een voedingsgebied aan hangt. De afstand tot een station bepaalt mede wat een nieuwe aansluiting kost en hoe lang hij duurt.
beschikbaar
3Hoogspanningsverbindingen
De lijnen en kabels tussen de stations. Ze laten zien waar het landelijke net ligt en waar het regionale net erop aansluit. De bron levert segmenten per mastvak of kabeldeel; één verbinding ontstaat door samenvoegen op naam of ref.
beschikbaar
4Biedzone: belasting en opwek↩
Het landelijke kwartierverloop van stroomvraag en van opwek per bron. Geen lokaal beeld, wel het moment waarop het net onder druk staat.
belasting (beschikbaar)opwek (beschikbaar)
beschikbaar
5Gemeente↩
beschikbaar

02Wat vraagt de elektrificatie van gebouwen en vervoer?11 van 12 beschikbaar

6Panden — actueel (afgeleid)↩
Bouwjaar en vorm van het gebouw. Hoogte maal grondvlak geeft het volume dat verwarmd moet worden.
hoogte (beschikbaar)
beschikbaar
7Verblijfsobjecten — actueel (afgeleid)↩
Oppervlakte en gebruiksdoel per woning of bedrijfsruimte. Het energielabel zegt hoeveel warmte er verloren gaat, en daarmee hoe zwaar de warmtepomp wordt.
energielabel (in ontwikkeling)
beschikbaar
8Kleinverbruik per postcodereeks↩
Het jaarverbruik van stroom en gas van kleinverbruikers. Het gasverbruik van nu is de stroomvraag van straks.
beschikbaar
9Buurten
Woningvoorraad en huishoudens per buurt, en de verwachte warmteoplossing. Een buurt die op een warmtenet komt, belast het stroomnet veel minder dan een buurt die volledig elektrisch gaat.
kerncijfers (beschikbaar)warmtestrategie (beschikbaar)
beschikbaar
10Warmtenetten in ontwikkeling
Waar een warmtenet gepland is, hoeft de warmtevraag straks niet over het stroomnet.
beschikbaar
11Laadpalen↩
Waar publiek geladen wordt, met welk vermogen, en hoe druk het is.
evse status (beschikbaar)
beschikbaarmet account
12Wagenpark per postcode
Waar elektrische auto's op naam staan. Zij laden vooral thuis, op het laagspanningsnet van de wijk. De postcode is die van de tenaamgestelde: zeven postcodes van leasebedrijven dragen (in 2026) ruim een kwart van alle elektrische personenauto's en staan als uitschieter gemarkeerd.
beschikbaar

03Waar komt stroom het net op?4 van 5 beschikbaar

13Sde project
Gesubsidieerde projecten voor hernieuwbare opwek: wat er staat en wat nog gebouwd wordt, per techniek.
in ontwikkeling
14Buurten
Het opgestelde vermogen aan zonnepanelen op woningen per buurt.
zonnestroom (beschikbaar)
beschikbaar
15Panden — actueel (afgeleid)
Oppervlak, helling en oriëntatie van het dak: wat er nog bij kan.
dak (beschikbaar)
beschikbaar

04Wie raakt het einde van saldering?6 van 6 beschikbaar

16Kleinverbruik per postcodereeks↩
Naast verbruik ook de teruglevering, als aandeel van het verbruik.
beschikbaar
17Buurten↩
Hoeveel er in een buurt wordt teruggeleverd tegenover wat er zelf gebruikt wordt, wie er woont, en hoe kwetsbaar huishoudens zijn voor een hogere energierekening.
zonnestroom (beschikbaar)kerncijfers (beschikbaar)energiearmoede (beschikbaar)saldering blootstelling (beschikbaar)
beschikbaar

05Waar botst het met woningbouw?3 van 3 beschikbaar

18Voedingsgebieden stroomnet↩
beschikbaarmet account
19Woningbouwplannen↩
Alle woningbouwplannen in één landelijke vorm: aantal woningen, planstatus en plangebied.
beschikbaarmet account
20Enkelbestemmingen
Wat het bestemmingsplan toestaat. Laat zien waar wonen al mag, ook als er nog geen plan in de planmonitor staat.
beschikbaar

06Waar landen de grootverbruikers?3 van 4 beschikbaar

21Bedrijventerreinen↩
Ligging, omvang en nog uitgeefbare ruimte van elk terrein.
beschikbaar
22Datacenter↩
De grootste nieuwe afnemers. Eén datacenter kan het aansluitvermogen van een kleine stad vragen.
nog geen bron
23Hoogspanningsstations
beschikbaar
24Voedingsgebieden stroomnet
beschikbaarmet account

Zet deze bronnen in je eigen dataset.

Een gratis account is genoeg om te bouwen; je betaalt pas als je publiceert.

Start met bouwen Prijzen bekijken